Miljoenentekort in de Jeugdzorg
Illustratie: Zorg loopt in de papieren. (Illustratie: Brent Wouda)
Miljoenentekort in de Jeugdzorg drukt zwaar op gemeentebegroting
Achter de schermen van de jeugdzorg in Súdwest-Fryslân: Waarom de jeugdzorgkosten stijgen terwijl het bereik onder jongeren relatief stabiel blijft.
De gemeente Súdwest-Fryslân is verantwoordelijk voor het organiseren en financieren van de jeugdzorg voor haar inwoners. In de oorspronkelijke begroting voor 2026 werd 37,8 miljoen euro aan uitgaven voor Jeugd opgenomen, tegenover 37 miljoen euro in 2025. In juni verwachtte het college voor 2026 een tekort van circa 4,5 miljoen euro. Volgens de latere collegebrief van 20 oktober 2026 is die verwachting opgelopen tot 7,5 miljoen euro ten opzichte van de oorspronkelijke begroting. De eerdere 4,5 miljoen euro was al verwerkt in de bestuursrapportage; de nieuwe prognose betekent een verdere tegenvaller van 3 miljoen euro. Hoe komt het dat de kosten oplopen terwijl het aandeel jongeren met jeugdzorg redelijk stabiel blijft?
Hoe profielen en intensiteiten de prijs bepalen
Friese gemeenten kopen specialistische jeugdhulp gezamenlijk in via Sociaal Domein Fryslân (SDF). Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen zorgprofielen en intensiteiten. Het profiel beschrijft de soort hulp. De intensiteit geeft binnen dat profiel de omvang en samenstelling van de inzet aan. De combinatie van profiel en intensiteit bepaalt welk product en tarief van toepassing zijn.
De cijfers vormen geen algemene ladder van lichte tot topklinische zorg. Niet ieder profiel kent dezelfde intensiteiten, en eenzelfde intensiteitsnummer betekent bij verschillende profielen niet automatisch hetzelfde aantal uren of dezelfde inzet van professionals. Ook het opleidingsniveau van de hulpverleners laat zich niet uit alleen het nummer afleiden.
De zorgaanbieder vraagt de passende intensiteit aan; de gemeente kent die toe. De onderbouwing van tarieven bevat referenties voor uren en deskundigheid. Die referenties zijn geen voorschrift voor het aantal uren dat ieder kind moet krijgen.
De officiële zorgprofielen op een rij
| Profiel | Benaming in het SDF-praktijkboek |
|---|---|
| A | Enkelvoudige Specialistische Jeugdhulp |
| B | Meervoudige Specialistische Jeugdhulp |
| C | Complexe problematiek |
| D | (Zeer) complexe en intensieve Specialistische Jeugdhulp |
| E | Begeleiding en ondersteuning |
| F | Dagopvang |
| G | Dagbehandeling Specialistische Jeugdhulp |
| H | Residentiële Specialistische Jeugdhulp |
| I | Logeren |
| J | Randvoorwaardelijke zaken en producten |
Bron: SDF-praktijkboek specialistische jeugdhulp: profielen A–J.
Een stabiel bereik, maar duurdere hulp
Het aandeel jongeren dat jeugdzorg ontvangt, laat geen grote toestroom zien. De gemeentelijke notitie van 23 juni 2026 noemt voor 2025 een bereik van 11,2 procent van alle jongeren tot en met 23 jaar, tegenover 11,5 procent in 2024.* Het gaat om voorlopige cijfers. Een relatief stabiel aandeel jongeren zegt op zichzelf nog niets over de benodigde hulp per jongere of de kosten daarvan.
De kern van het financiële probleem ligt niet bij hoeveel jongeren geholpen worden, maar bij de zwaarte van de hulp die zij ontvangen. De gemeente signaleert een duidelijke verschuiving naar zwaardere, en daarmee aanzienlijk duurdere, vormen van specialistische jeugdhulp. Binnen de jeugdzorg wordt gewerkt met verschillende ‘intensiteiten’, waarbij de zorgaanbieder bepaalt welke intensiteit nodig is voor de behandeling van het kind.
De juni-notitie laat binnen één zorgprofiel een verschuiving naar hogere intensiteiten zien. De notitie benoemt bij die percentages niet duidelijk welk profiel wordt bedoeld. Binnen die afbakening steeg het aandeel afgegeven intensiteiten 9 van 29 procent in 2024 naar 31,8 procent in 2025 en 32,6 procent in de voorlopige doorkijk voor 2026. Bij intensiteit 8 lag het aandeel in 2024 en 2025 rond 10,7 procent, tegenover 15,6 procent in de voorlopige cijfers voor 2026. Deze percentages mogen daarom niet worden gelezen als het aandeel van alle jongeren in de jeugdzorg dat intensiteit 8 of 9 krijgt.
Wat kost een traject binnen profiel C?
De financiële betekenis van een hogere intensiteit is te illustreren met de officiële SDF-tarieven voor 2026. Een Hersteltraject binnen profiel C, intensiteit 8 (code 50HC8), heeft een tarief van 23.350,39 euro. Voor Herstel C9 (code 50HC9) is dat 26.281,66 euro. Het verschil is 2.931,27 euro per traject, oftewel circa 12,6 procent. (zie verdere uitleg onderaan) Het gaat om trajecttarieven binnen de geldigheidsduur van de toewijzing, geen uurtarieven. Een vergelijking van deze twee tarieven laat niet zien hoeveel trajecten daadwerkelijk zijn opgeschaald of welk deel van het totale tekort daardoor wordt verklaard.
Naast de hogere intensiteiten lopen de kosten ook op door een toename in maatwerkcontracten en het gebruik van dagopvang en dagbehandeling. Bij de dagbehandeling ziet de gemeente dat simpelweg meer jongeren hiernaar worden doorverwezen. Bij de dagopvang stijgen daarentegen vooral de kosten per individuele jongere.
Verwijzen is iets anders dan de zorgintensiteit bepalen
Jongeren kunnen via het gemeentelijke gebiedsteam toegang krijgen tot jeugdhulp. Ook een huisarts, jeugdarts of medisch specialist kan naar een jeugdhulpaanbieder verwijzen. De gemeentelijke verordening regelt dat het college zorgt voor de inzet van jeugdhulp na zo’n verwijzing. Voor een aanbieder zonder gemeentelijk contract is vooraf toestemming van het college nodig.
Een medische verwijzing is niet hetzelfde als het vaststellen van een bepaalde intensiteit. Binnen de SDF-systematiek vraagt de zorgaanbieder de passende intensiteit aan en kent de gemeente die toe. De rollen van verwijzer, aanbieder en gemeente moeten daarom uit elkaar worden gehouden.
In de financiële prognose van 23 juni 2026 schreef de gemeente te willen onderzoeken welke verwijzers en aanbieders betrokken waren bij de zwaardere intensiteiten en in welke mate die werden afgegeven. Die notitie biedt op zichzelf geen onderbouwing voor de conclusie dat huisartsverwijzingen de kostenstijging veroorzaken. Daarvoor moet onder meer duidelijk zijn hoe verwijzingen samenhangen met de hulpvraag, de ingezette zorg en de kosten.
Bronnen: Gemeentelijke verordening jeugdhulp, artikel 3 en Financiële prognose jeugdzorg, 23 juni 2026.
Financiële risico’s bij zorgaanbieders
Een ander element dat meespeelt in het complexe jeugdzorgdossier, is de financiële gezondheid van de organisaties die de zorg daadwerkelijk leveren. Een belangrijke regionale partner is Jeugdhulp Friesland. Hoewel er positieve ontwikkelingen zijn en de bedrijfsresultaten van deze instelling langzaam verbeteren, bestempelt de gemeente de financiële situatie bij deze aanbieder formeel nog steeds als ‘zorgelijk’. Voor de gemeente brengt dit risico’s met zich mee. Het gaat dan bijvoorbeeld om de garantie dat zorgverlening aan kwetsbare jongeren continu door kan blijven gaan, maar ook om harde financiële risico’s, zoals de kans dat reeds verstrekte voorschotten niet kunnen worden teruggevorderd of dat er onverwachte extra financiële claims bij de gemeente worden neergelegd.
Wat de gemeente doet om de kosten te beheersen
Ondanks de grote afhankelijkheid van zorgaanbieders en onafhankelijke verwijzers, zit de gemeente Súdwest-Fryslân niet stil. Om te voorkomen dat problemen bij opgroeiende kinderen onnodig escaleren tot zware, dure medische trajecten, wordt er stevig ingezet op preventie en vroegtijdige signalering in het onderwijs.
Zogenaamde schoolmaatschappelijk werkers zijn vanuit de gebiedsteams direct aan scholen verbonden. Zij functioneren als een verbindende schakel in de driehoek tussen leerling, ouders en school. Doordat zij zichtbaar en laagdrempelig aanwezig zijn, kunnen beginnende problemen sneller in de kiem worden gesmoord, nog voordat er formele, dure jeugdzorg nodig is. Ook werkt de gemeente steeds vaker met ‘onderwijszorgarrangementen’. Dit houdt in dat jeugdhulp niet meer in individuele, losse klinische trajecten wordt aangeboden, maar groepsgewijs en direct in de vertrouwde schoolomgeving wordt georganiseerd.
Om de grip op het escalerende budget te vergroten, analyseert de gemeente de zorgcijfers inmiddels nauwlettend op maandelijkse basis. Ook is er een uitgebreide overlegstructuur opgetuigd op operationeel, tactisch, strategisch en bestuurlijk niveau, zodat er korter op de bal kan worden gespeeld wanneer de kosten de pan uit dreigen te rijzen. Het doel blijft om elk kind in Súdwest-Fryslân de juiste hulp te bieden, maar het systeem dwingt de gemeente tot een constante en uiterst complexe zoektocht naar een werkbare balans tussen betaalbaarheid en de benodigde zorg.
Bronnen bij dit bericht
-
PDF
Raadpleging nog te controlerenBekijk ook de oorspronkelijke webbron
-
Webpagina
Raadpleging nog te controleren
-
PDF
Geraadpleegd22:52Historische kopie onbekend
Goed geïnformeerd zijn doen we samen.
Deel dit artikel, zodat meer mensen weten wat er speelt in Súdwest-Fryslân.
Maak Omroep Súdwest jouw voorkeursbron
Voor het laatste nieuws uit jouw regio ga je naar omroepsudwest.nl. Wil je ons nieuws ook vaker tegenkomen in Google? Kies Omroep Súdwest als jouw voorkeursbron.
Voeg Omroep Súdwest toe (opent in een nieuw tabblad)Meer informatie
Met bronvoorkeuren geef je bij Google aan van welke nieuwssites je graag nieuws ziet. Bij passend nieuws kan Google dan vaker artikelen van Omroep Súdwest tonen in het nieuwsoverzicht.
- Klik op ‘Voeg Omroep Súdwest toe’.
- Selecteer omroepsudwest.nl in de bronvoorkeuren van Google en bevestig je keuze als Google daarom vraagt.
- Je kunt je bronvoorkeuren later bij Google weer aanpassen.
Je kiest de bron zelf bij Google; deze knop voegt ons niet automatisch toe. Voor al ons regionale nieuws kun je altijd rechtstreeks onze nieuwssite bezoeken.




