Omroep Súdwest
Omroep Súdwest

Nieuws uit jouw regio.

Súdwest-FryslânMei de Mienskip

Wetterskip Fryslân luidt de noodklok over PFAS in water; ook aangetroffen in mosselen Sneekermeer.

Foto: Wetterskip Fryslân

Plaats: Súdwest-Fryslân

Alle Friese oppervlaktewateren zijn verontreinigd met PFAS, zo blijkt uit metingen van Wetterskip Fryslân. Dat geldt zowel voor meren en plassen als voor kleine slootjes. Het Wetterskip roept het Rijk nu op om in actie te komen en een Europees totaalverbod op PFAS in te stellen. Elke dag uitstel levert onomkeerbare schade op zegt het Wetterskip. Ook in Súdwest-Fryslân worden de normen overschreden. Zo zijn in het Sneekermeer PFAS-concentraties aangetroffen in mosselen.

Schrikbarend beeld

Sinds 2024 kan het laboratorium van Wetterskip Fryslân PFAS meten. Nu alle resultaten van onderzoek uit 2024 en 2025 op een rijtje zijn gezet, ontstaat een schrikbarend beeld. In alle onderzochte grotere wateren worden normen overschreden met een factor tussen 1 en 10. En in vrijwel alle poldersloten ligt de concentratie PFOS (een vorm van PFAS) boven de norm.

Op sommige plekken zijn de concentraties extreem hoog. Een bekend voorbeeld daarvan is rond de vliegbasis in Leeuwarden, waar PFAS uit blusschuim de Jelsumer Feart heeft vervuild. Daar zijn waarden gemeten tot wel 900 keer boven de norm. De vervuiling heeft zich verspreid naar een gebied van meer dan 1100 hectare.  

Monique Plantinga, de Dagelijks Bestuurder van het Wetterskip, maakt zich grote zorgen: “PFAS zit overal en vaak in te hoge concentraties in ons watersysteem. Deze stoffen verdwijnen niet en blijven zich ophopen. Daardoor komt ook het halen van de Europese waterkwaliteitsdoelen steeds verder onder druk te staan. Tegelijk verwachten we strengere eisen voor afvalwaterzuivering. Dat betekent forse kosten voor waterschappen, bijvoorbeeld voor sanering en nieuwe zuiveringstechnieken.”

Sneekermeer

Ook in onze gemeente is onderzoek gedaan: er zijn 26 meetpunten onderzocht, die in totaal 62 keer zijn bemonsterd. Bij de meting van PFOS (een vorm van PFAS) is gemiddeld 3,2 nanogram per liter. aangetroffen: een overschrijding van 5 keer de norm. Wanneer wordt gekeken naar de optelsom van alle gemeten PFAS-stoffen dan is dat gemiddeld 28 nanogram per liter, een hoeveelheid die in lijn is met waarden uit de rest van de provincie.

Een opvallende uitkomst is het onderzoek naar de aanwezigheid van PFAS in mosselen. In het Sneekermeer zijn daarbij mosselen met PFAS boven de rapportagegrens. Ook in Opsterlandse Compagnonsvaart werd PFAS in mosselen gevonden. Het gaat in het Sneekermeer niet om een extreem hoge waarde zoals in de Jelsumer Feart, maar het toont aan dat PFAS zich overal ophoopt in organismen.

Er bestaan ook zorgen over de aanwezigheid van PFAS in vissen. Uit onderzoek rond de vliegbasis  komen overschrijdingen van 2 tot 73 keer de norm naar voren. Op andere plekken in Fryslân is sprake van lichtere overschrijdingen van maximaal 1,2 keer  de norm. Of het verstandig is nog vis te eten die gevangen is in Friese wateren kan het Wetterskip niet precies zeggen, dat is niet hun taak. Wel verwijzen ze naar onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit: “Dy hat yn in tal wetters yn Fryslân, ûnder oaren yn Súdwest-Fryslân, by wize fan stekproef iel kontrolearre op de oanwêzigens fan PFOS en PFAS. Ut dit ûndersyk docht bliken dat de iel ûnder de noarmen foar konsumpsjefisk sit en dêrmei foldocht oan de wetlike noarmen foar PFAS-gehalten.”, aldus woordvoerder Anje de Jong van Wetterskip Fryslân.

De Jong geeft aan dat zwemmen in het open water in onze provincie nog veilig kan voor wat PFAS betreft. “By swimmen krije minsken somtiden wat wetter binnen. It RIVM hat dêr ek feilichheidsnoarmen foar opsteld. Op alle offisjele swimplakken yn Fryslân foldocht it wetter dêr noch oan.” Op sommige plaatsen in andere provincies geldt een negatief zwemadvies vanwege PFAS en in een recreatieplas bij het Overijsselse Zelhem is zelfs een zwemverbod ingesteld.  

Forever Chemicals

PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) zijn door de mens gemaakte stoffen die water-, vet- en vuilafstotend zijn. Ze breken nauwelijks af, zijn niet of slecht te verwijderen en zijn schadelijk voor mens en milieu. Daarom staan ze ook bekend als ‘forever chemicals’. Ook andere onderzoeken bevestigen het alarmerende beeld. Metingen van Provincie Fryslân laten zien dat PFAS structureel aanwezig is in het grondwater. Overschrijdingen komen al voor in diepere lagen.

Ook zit er bijna altijd PFAS in afvalwater van bedrijven. Onderzoek bij 50 Friese bedrijven liet zien dat 48 daarvan PFAS lozen op het riool. Wat betekent dat voor de rioolwaterzuivering? De Jong: “Op dit stuit kinne wy mei ús rioelwettersuveringsynstallaasjes yn Súdwest-Fryslân net alle PFAS út it ôffalwetter helje. De hjoeddeiske biologyske suveringsprosessen binne dêr net foar ûntworpen. It tafoegjen fan ekstra suveringstechniken soe miskyn kinne op termyn, mar is tige djoer. As wet- en regeljouwing dat fan ús easket, dan sille wy dêr oan foldwaan.”

Daarnaast komt trifluorazijnzuur (TFA) veel voor. Dit is een zeer mobiele en nauwelijks afbreekbare PFAS-variant. Verhoogde concentraties worden vooral gemeten in akkerbouwgebieden. Dat wordt veroorzaakt door het gebruik van verschillende bestrijdingsmiddelen in de landbouw. Staatssecretaris Erkens van Landbouw riep vorige week nog op minder van dat soort middelen te gebruiken.

Maak Omroep Súdwest jouw voorkeursbron

Voor het laatste nieuws uit jouw regio ga je naar omroepsudwest.nl. Wil je ons nieuws ook vaker tegenkomen in Google? Kies Omroep Súdwest als jouw voorkeursbron.

Voeg Omroep Súdwest toe (opent in een nieuw tabblad)
Meer informatie

Met bronvoorkeuren geef je bij Google aan van welke nieuwssites je graag nieuws ziet. Bij passend nieuws kan Google dan vaker artikelen van Omroep Súdwest tonen in het nieuwsoverzicht.

  1. Klik op ‘Voeg Omroep Súdwest toe’.
  2. Selecteer omroepsudwest.nl in de bronvoorkeuren van Google en bevestig je keuze als Google daarom vraagt.
  3. Je kunt je bronvoorkeuren later bij Google weer aanpassen.

Je kiest de bron zelf bij Google; deze knop voegt ons niet automatisch toe. Voor al ons regionale nieuws kun je altijd rechtstreeks onze nieuwssite bezoeken.